27
Oct
12

Max Richter – Recomposed by Max Richter: Vivaldi – The Four Seasons

writer: d.v

Recomposed là một serie của hãng đĩa Đức lừng danh chuyên trị về mảng nhạc thính phòng – Deutsche Grammophon, gồm những album tập hợp những tác phẩm cổ điển hoặc thính phòng  được một số nhạc sĩ – nhà sản xuất âm nhạc “recompose” (sáng tác lại). Hoặc những ai khắt khe hơn cũng có thể dùng chữ “dàn dựng lại”.  Cũng như một cách để phá vỡ sự cứng nhắc, quy phép trong dòng nhạc này bấy lâu nay; và khai phá góc nhìn mới ở một số tác phẩm thính phòng quen thuộc (cũng như không quen thuộc lắm).

Album mới nhất trong bộ đĩa này – Recomposed by Max Richter: Vivaldi, Four Seasons – thực sự làm tôi rất thích thú và muốn viết một chút ít về nó. Những nhạc sĩ trước đây từng đóng góp vào serie Recomposed thường chọn các tác phẩm thính phòng thời kỳ sau này, với không gian âm nhạc gợi mở, nhiều đất và khoảng trống để họ thỏa sức bay nhảy, sáng tạo: Matthew Herbert làm mới Giao hưởng số 10 của Mahler (ngoài lề: đĩa này cũng cực hay);  Carl Craig cùng Moritz von Ostwald thể nghiệm khá mạnh tay với Boléro, Rhapsody Tây Ban Nha của Ravel và Những bức tranh trong triển lãm của Mussorgski; Jimi Tenor lại chọn một số tác phẩm hiện đại hơn của Reich, Satie, Varèse,…

Max Richter rất mạo hiểm khi chọn tổ khúc Bốn Mùa lừng danh của Vivaldi để thử sức. Ra đời vào thời kỳ Baroque, lúc âm nhạc còn rất giáo lý, chuẩn xác và khoa học, Bốn Mùa là một tác phẩm hoàn chỉnh và mẫu mực, rất khó để pha chế gì thêm. Sự chuẩn mực của tác phẩm gốc  là một rào cản, mức độ nổi tiếng của tác phẩm này lại là một cản trở lớn hơn, vì khi đã quá quen thuộc với một bản nhạc, người nghe rất khó chấp nhận bất kỳ sự đổi mới nào.

Nhưng sau khi đã nghe toàn bộ phiên bản Bốn Mùa của Max Richter, tôi phải nói rằng, Max hoàn toàn có quyền tự hào vì những gì anh đã làm được.

Nói một chút về Bốn Mùa của Vivaldi. Đây là một tổ khúc gồm 4 concertino (concerto nhỏ) dành cho violin và dàn nhạc. Mỗi concertino như một bức tranh một mùa trong năm được Vivaldi khắc họa bằng âm nhạc. Cấu trúc trong concertino gồm 3 chương và nếu tinh ý, có thể thấy chương một và chương ba luôn mô tả thiên nhiên hoặc một khung cảnh khoáng đạt, rộng lớn; trong khi chương hai như luôn khắc họa một sự vật, sự việc nào đó cụ thể hơn.

Mở đầu bằng 40 giây trong “Spring 0” (không xuất phát từ tác phẩm gốc), nghe như tiếng của các nhạc công chỉnh lại giây đàn của mình đầu mỗi buổi hòa nhạc rồi được nối khéo léo qua chương thứ nhất của Mùa xuân (“Spring 1“). Có lẽ đây chính là chương nhạc được Max làm mới mạnh tay nhưng cũng làm hài lòng tôi nhất. Ngày trước, với tôi, “Mùa Xuân” của Vivaldi có lẽ là một trong những bản nhạc annoying nhất từng được sáng tác ra, vốn chỉ hay được phát trong các trung tâm mua sắm hay nhạc báo trên truyền hình. Max bỏ hẳn đoạn ritornello (refrain – tạm dịch là điệp khúc) với phần chủ đề dạo đầu hết sức nổi tiếng, anh chỉ mượn tác phẩm gốc khúc solo của 3 cây violin ngay sau đó và chồng phần khí nhạc dầy lên. Và kết quả cuối cùng: ta nghe như đâu đây tiếng chim, những mầm cây đang căng nhựa vươn lên khỏi mặt đất lạnh cóng sau mùa đông.

Bản gốc: Youtube 

Bản của Max Richter: Youtube

Chương hai của mùa xuân vốn là một khúc du mục (pastoral) miêu tả phong cảnh một người chăn cừu đang say ngủ trong tiếng rì rào của cỏ và lá cây. Phần khí nhạc được Max giữ khá sát với bản gốc, phần giai điệu được đổi khác đôi chút, đáng chú ý nhất là phần lên tone một quãng 8 đầy bay bổng của violin lúc cuối. Chương ba, một điệu nhảy đồng quê, được Max lượt giản lại và giống như nối tiếp vào mạch âm nhạc của chương một.  Sự rạo rực ban đầu của thiên nhiên sau một cơn ngủ dài đã trở thành một bức panorama hoàn chỉnh được vẽ bằng âm thanh với đồng cỏ, đồi núi, đầy hoa lá và ánh nắng.

Mùa Hè” cơ bản được giữ khá sát với bản gốc. Phần chủ đề của chương một giúp người nghe nắm bắt lấy cái oi bức của một ngày hè, đồng thời phía xa là những cơn mây áp thấp đang kéo về. Vẫn với chủ ý “less is more“, Max bỏ qua cấu trúc rườm rà của tác phẩm gốc. Thay vì quay lại đoạn ritornello chủ đề để miêu tả lại cái nóng đang được dần đẩy lùi ra xa, anh đẩy phần cuối của chương lên cao trào, tiếng violin đanh và chói hòa cùng vào phần đệm của dàn nhạc nghe như những tiếng gió giật đầu cơn bão, ngày càng mạnh lên rồi kết thúc đột ngột (tác phẩm gốc cũng vậy) để làm tiền đề tiếp nối vào chương ba. Chương hai miêu tả giấc ngủ chập chờn giữa mùa hè, đâu đó cái lạnh của gió bắc cũng đang uể oải len vào trong mơ. Cũng tương tự như cấu trúc của “Mùa Xuân“, chương ba (“Summer 3“) trong mùa hè phát họa tiếp khung cảnh đang dang dở ở chương một. Cơn bão ùa đến, chớp giật và mưa đổ ào lên trên mọi thứ. Phần dàn dựng lại của Max gây cảm giác bạo liệt và mê đắm hơn nhiều so với bản gốc. Và thật bất ngờ, lần duy nhất trong cả album anh sử dụng một chút ít yếu tố của nhạc điện tử để làm một cái kết chương thật đẹp, mà không làm hẫng cấu trúc của bài hát. Cơn bão của Vivaldi kết thúc hơi có chút bất ngờ thì với Max, khung cảnh hoang tàn, đổ vỡ sau đấy cũng là một thứ vẻ đẹp mà người nhạc sĩ hậu thế không thể làm ngơ được, phải làm nốt vài nét chấm phá để cho bức tranh hoàn chỉnh hơn. Có thể nói đây là một trong những điểm sáng của cả album.

Mùa Thu“, với riêng tôi, có lẽ là tác phẩm kém hay nhất trong cả tổ khúc của Vivaldi. Chương một vẽ nên cảnh hội làng vui vẻ với rượu nho tuôn chảy khắp nơi và dân tình nhảy múa sau một mùa trồng trọt bội thu. Chương hai, giai điệu rề rà với những hợp âm chỏi nhau miêu tả một kẻ say rượu liêu xiêu đang từ từ gục xuống và chìm vào giấc mơ của anh ta. Max đưa kha khá sự đổi mới vào hai chương này, nhưng do tác phẩm gốc không quá xuất chúng nên thú thực cũng không gây nhiều ấn tượng với tôi lắm.

Chương ba vốn là một khúc đi săn (Hunting Song – motive này rất quen thuộc trong nhạc cổ điển khi nói về mùa thu. “Tháng Chín” trong tổ khúc Bốn Mùa của Tchaikovsky cũng là một khúc đi săn). Và ở đây, ta lại thấy Max cao tay như thế nào. Gần như quên hẳn motive của bản gốc, anh khéo léo tạo nên một bức tranh đầy rực rỡ của mùa thu: những ngọn núi đầy màu sắc của lá cây, màu xanh của bầu trời trong vắt không gợn mây, những làn gió thu mơn man mát mẻ. Cũng chỉ từng đó màu sắc, chất liệu thôi, mà hai tác giả ở hai thời kỳ đã vẽ nên hai bức tranh hoàn toàn khác nhau.

Winter 1” rất dễ gây những ý kiến trái chiều với những người yêu chương một trong “Mùa Đông” của Vivaldi. Những ai say mê đoạn ritornello cao trào nổi tiếng của chương này chắc hẳn sẽ hài lòng với phiên bản mới. Max tận dụng tối đa phần ritornello này của Vivaldi, và trong suốt 2 phút cuối của track này, phần chủ đề được lập đi lập lại liên tục nhằm mô tả sự dữ dội của một cơn bão tuyết. Nhưng theo ý riêng của người viết, thì bản gốc của Vivaldi có vẻ hoàn chỉnh và hấp dẫn hơn. Đâu đó trong phiên bản của Max hơi thiếu đi cái rét mướt trong những đoạn violin solo xem giữa đầy kỹ thuật của Vivaldi.

Chương hai của Vivaldi với phần pizzicato của dàn nhạc (kỹ thuật gảy dây đàn bằng ngón tay chứ không chơi bằng vĩ đàn) như cơn mưa mùa đông gõ vào cửa sổ. Phần giai điệu đẹp, ấm áp miêu tả cảnh gia đình quây quần bên bếp lửa. Max đã giữ nguyên phần giai điệu này của Vivaldi, nhưng được tấu chậm rãi hơn. Và bất ngờ thay, toàn bộ dàn nhạc thay vì chơi pizzicato lại gần như chỉ chơi arco (kỹ thuật chơi bằng vĩ đàn, trái với pizzicato) đúng một note nhạc. Không còn bếp lửa, không còn mưa rơi, Max như đứng cạnh ta giữa khung cảnh trắng xóa, ảm đạm, yên tĩnh và tuyệt đẹp của mùa đông.

Trong tác phẩm gốc của Vivaldi, đầu mỗi concertino đều được đề lời bằng một bài thơ sonnet ba khổ miêu tả ba chương nhạc, giúp cho người chơi và người nghe cảm thụ chính xác hơn về tác phẩm. Là một tác phẩm đẹp nhưng vẫn quá sang trọng, theo ý người viết, chỉ thích hợp để chơi trong vườn thượng uyển, những bữa tiệc đài các dành cho dân quý tộc hay những bữa hòa nhạc đắt tiền. Phiên bản của Max Richter hoàn toàn khác: anh không cần những bài sonnet yểu điệu, không chia khúc rõ ràng, mọi thứ tiết chế và rất nhiều khoảng trống để người nghe suy nghĩ, tưởng tượng. Có thể thấy rõ sự tôn trọng tuyệt đối của Max dành cho Vivaldi khi anh không thử nghiệm quá đà và phá nát tác phẩm. Nhưng cái chất riêng của Max, những âm sắc đặc trưng của anh mà tôi đã từng nghe qua vẫn được quyện vào vô cùng khéo léo và rõ ràng.

Bỗng dưng tôi nhớ đến trào lưu crossover  khá thịnh hành hồi cuối những năm 90s, đầu 00s, khi nhiều nghệ sĩ được học hành bài bản như Sarah Brightman, Vanessa Mae, Josh Groban, Bond, Maksim, hay cả Mỹ Linh của Việt Nam đem chất liệu của nhạc pop thêu dệt vào nhạc cổ điển, cộng với lối trình diễn gợi cảm và bắt mắt hơn. Với tôi, những nghệ sĩ kể trên vẫn chỉ là sản phẩm của nhạc pop đương đại mang đầy tính “coolness” đại chúng chiều lòng số đông.

Liệu có thể gọi Bốn Mùa của Max Richtercrossover không? Tôi nghĩ hoàn toàn không. Max Richter mặc dù đem hơi thở, một khuôn mặt khác cho một tác phẩm quá lừng lẫy, nhưng vẫn rất hàn lâm và thính phòng. Bốn Mùa của Max Richter, cảm giác chung có thể giống như một thứ soundtrack không hình ảnh minh họa, đầy những gam màu hiện đại đâu đấy, vẫn hoàn toàn là một sản phẩm âm nhạc cao cấp có thể sống được trong những khán phòng giao hưởng. Chắc chắn một điều rằng, sau khi nghe album này, khi bạn đứng trước một khung cảnh rực rỡ của mùa xuân và nghĩ đến Bốn Mùa, chắc chắn trong tai bạn sẽ không còn văng vẳng giai điệu chủ đề nổi tiếng của Vivaldi mà là những đoạn staccato đầy rạo rực trong phiên bản của Richter.

*bài viết có sử dụng một số tư liệu từ wikipedia.com


5 Responses to “Max Richter – Recomposed by Max Richter: Vivaldi – The Four Seasons”


  1. 1 Tri Vo
    October 28, 2012 at 3:53 pm

    Cảm ơn vì bài viết này, một trong những bài mình thích nhất trên blog từ trước đến nay. Nhân tiện, cho mình hỏi nếu muốn nghe bản gốc của Four Seasons, thì album nào của ai là hay nhất?

    • 2 D.V
      October 28, 2012 at 5:23 pm

      Mình thì không rõ lắm vì chưa nghe những bản record khác nhau. Nhưng trong máy có bản của Anne Sophie Mutter chơi với giàn nhạc giao hưởng của Wien, Karajan là nhạc trưởng thấy rất ổn.

      • 3 D.V
        October 28, 2012 at 5:29 pm

        ngoài ra nếu muốn nghe bản này bạn cũng có thể search thử trên youtube, hình như cũng khá đầy đủ

  2. 4 Tien Tran
    October 31, 2012 at 1:02 am

    Bạn ơi, bạn có file mp3 ko? Rất cám ơn bạn đã cho mình biết đến một 4 seasons rất “khác”!!!


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


ALBUM REVIEW IN 2016

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Burn Book

Reviews

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

Photobucket

review,ensiferum

Photobucket

Photobucket
 

    Basic HTML Code for your comment

Bold: <strong></strong> -------------------------------------

 

Italic: <em></em> -------------------------------------

 

Underline: <span style="text-decoration: underline;"></span> -------------------------------------

 

Image Code: <img src="Image URL" alt="Description" /> -------------------------------------

 

Color Red: <strong><span style="color: #ff0000;">Red</span></strong> -------------------------------------

 

Color Orange: <span style="color: #ffcc00;"><strong>Orange</strong></span> -------------------------------------

 

Color Yellow: <strong><span style="color: #ffff00;">Yellow</span></strong> -------------------------------------

 

Color Green: <strong><span style="color: #99cc00;">Green</span></strong> -------------------------------------

 

Color Blue: <strong><span style="color: #00ccff;">Blue</span></strong> -------------------------------------

 

Heading 1 ( biggest font size): <h1>Heading 1</h1> -------------------------------------

 

Heading 2 ( bigger font size): <h2>Heading 2</h2> -------------------------------------

 

Heading 5 ( smallest font size): <h5>Heading 5</h5> -------------------------------------

%d bloggers like this: